1000 nĂm thĂng long – 1000 nĂm mão ĐiỀn

Người Kinh Bắc

Thể thao
Staff member
1000 NĂM THĂNG LONG – 1000 NĂM MÃO ĐIỀN
Mão Điền là quê hương tôi. Một xã thuần nông nằm bên bờ Nam sông Đuống, là điểm cực đông của huyện Thuận Thành – Tỉnh Bắc Ninh. Một vùng quê bình dị như bao nhiêu vùng quê khác, cũng những bến nước, mái đình, cũng rơm rạ vụ mùa, cũng hội mùa xuân gái trai tíu tít.
Có điều gì ở đây mà tôi lại nói 1000 năm Thăng Long – Hà Nội và 1000 năm Mão Điền cùng với nhau như vậy. Chắc chắn phải có điều gì đó liên quan rồi. Trong khi dân Hà Thành và cả nước háo hức đón chờ năm kỷ niệm 1000 năm Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long (1010), thì người Mão Điền cũng có cho riêng mình một năm kỷ niệm – Năm thành lập làng – 1010, và người thúc đẩy quá trình thành lập làng Mão Điền năm ấy cũng chính là Lý Thái Tổ.
Lý Công Uẩn (974- 1028) người châu Cổ Pháp, lộ Bắc Giang, nay là xã Đình Bảng, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Thuở nhỏ làm còn nuôi nhà sư Lý Khánh Văn. Lớn lên, nhờ tài năng đột xuất, trở thành một nhân vật quan trọng trong triều đình nhà Tiền Lê, với chức Tả Thân vệ điện tiền chỉ huy sứ. Năm 1009, khi vua Lê Ngọa Triều chết, ông được một số quan lại, nhà sư và tướng lĩnh đồng tình ủng hộ, đưa lên ngai vàng, lập ra nhà Lý.
“Cùng năm ấy, tháng hai, mùa xuân ( 1010) , xa giá nhà vua đến Châu Cổ Pháp, yết lăng Thái Hậu, sai các quan đo đất vài mươi dặm đặt làm Cấm Địa sơn lăng. Nhân dịp ấy ban tiền và lụa cho các kỳ lão” ( Việt sử thông giám Cương mục).
“ Đình Bảng là đất thang mộc của các vua nhà Lý. Ruộng sơn lăng được đặt ra nhằm lấy thu hoạch chi phí vào việc thờ cúng tổ tiên các họ vua. Căn cứ vào nguồn sử liệu thực địa, chúng ta có thể thấy ruộng sơn lăng gồm hai phần : một khu ruộng mộ và một khu ruộng thờ. Các vua nhà Lý đều được chôn cất ở địa phận lăng Cổ Pháp này, do đó ở đây có 32 mẫu ruộng mộ ( mỗi lăng 4 mẫu ) “ và một số ruộng thờ khá lớn”
Với số ruộng đất to lớn như vậy bị chính quyền nhà Lý trưng dụng, buộc một số dân ở Đình Bảng phải dời bỏ nơi chôn rau cắt rốn để ra đi. Đó là nguyên nhân thành lập làng Xuân Lai và làng Mão Điền.
Làng Xuân Lai thuộc xã Xuân Lai , huyện Gia Bình, Tỉnh Bắc Ninh là một làng quê trù phú nằm bên dòng sông Đuống. Làng Xuân Lai nổi tiếng với một nghề truyền thống mà khắp nơi đều biết đến, đó là nghề làm đồ tre. Nào gậy, lao màn, ống thũng…Và gần đây sản phẩm tranh tre hun khói của người Xuân Lai đã mở ra một dòng tranh mới, được bàn tay khéo léo những người thợ thủ công Xuân Lai sáng tạo. Những bức tranh Đông Hồ “gà, lơn nét tươi trong” vốn đã “sáng bừng trên giấy điệp” nay lại được thể hiện tinh tế trên những thân tre hun khói. Bản sắc dân tộc là đây. Đáng quý biết bao nhiêu…
Người làng Xuân Lai sau khi rời làng Báng (Đình Bảng) dường như ấm ức vì bị họ Lý cướp đất nên lưu truyền trong cộng đồng cả nghìn năm qua những câu ca như :

Dân ta là đất Xuân Lai
Vì chưng họ Lý mà dời về đây
Hay
Thù này ắt hẳn dài lâu
Trồng tre nên gậy gặp đâu đánh què!
Khác với người dân Xuân Lai, người Mão Điền có lẽ được nhà nước bảo trợ trong chuyện di dời nên trong truyền thuyết thành lập không hề nhắc đến chuyện oán trách nhà Lý, thậm chí còn tự hào vì vốn là người rừng Báng quê vua!
Cái tên Mão Điền có cũng từ ngày ấy. Mão nghĩa là làng Thụy Mão, Điền là ruộng, như vậy nghĩa là xã Mão Điền nằm trên ruộng làng Thụy Mão. Do vị trí địa linh, do khoảng cách về quê Đình Bảng không xa nên mảnh đất này được chọn làm nơi định cư lâu dài của những người di cư. Sự liên hệ giữa làng Mão Điền và quê vua Đình Bảng vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Xóm đầu làng của Mão Điền là xóm Bàng - ngày xưa là xóm Báng, Đình Bảng quê vua – ngày xưa là láng Báng. Bàng – Báng – Bảng, là hiện tượng nói chệch âm vô cùng phổ biến trong dân gian.
Mão Điền như một con rồng nằm dài từ đầu làng (xóm Bàng) đến cuối làng (xóm Nội).Đầu rồng quay về phía Bắc. Mắt rồng là Giếng Cả - nước trong và ngọt. Miệng rồng là giếng Ngòi, Rốn rồng là giếng Chùa – hai giếng này quanh năm đầy nước. Đuôi rồng là giếng Nội – nước đục ngầu do rồng vùng vẫy. Trong làng đào giếng rất khó, nước có thì vàng và tanh, đó là máu thân rồng chảy ra vậy.
Trải qua đã nghìn năm kể từ ngày thành lập, Mão Điền đã đi qua những thăng trầm để có một ngày hôm nay hạnh phúc và giàu mạnh.
Từ ngày khai khẩn lập trang, người Mão Điền đã sống cùng với thiên nhiên, dựa vào thiên nhiên để sống, nghề truyền thống của Mão Điền đó là nghề cá. Nghề cá của người Mão Điền đến từ truyền thuyết ông Ba Nghẹ đào sông. Tương truyền ông Ba Nghẹ là người làng, giỏi phép thuật, có thể hô âm binh, gọi thần linh. Rồi có lần âm binh đã giúp Ba Nghẹ đào sông để thông với kinh thành, vua biết chuyện, bắt dừng ngay lại, nhưng âm binh đã đào nham nhở hết cả làng, để lại ngày nay là rất nhiều ao, mà ai đến Mão Điền cũng thốt lên :”Sao nhiều ao thế”. Ông Ba Nghẹ cùng truyền thuyết của ông chẳng đáng tin, nhưng hãy thử hình dung xem, để xây nhà ở một vùng đất trũng bên sông như Mão Điền, ắt phải tôn nền rất cao. Và để lấy đất, thì người ta phải đào, và Ba Nghẹ là đây chứ ở đâu. Ao, hồ để lại, được người dân Mão Điền tận dụng, và nghề truyền thống ra đời – Nghề cá.
Ngày trước, người Mão Điền đi vớt cá bột trên sông, về nuôi, đến khi cá lớn thì đem đi khắp các vùng miền để bán. Rồi về sau, người dân Mão Điền đã tự ươm, nuôi nhân giống được cá, không phải vớt ở sông nữa, nghề cá ngày một phát triển hơn.
Chằm Ngăm đi bán cá con
Thổ Hà gánh đất nặn lon nặn nồi…
Cho dù hôm nay nghề cá Mão Điền đang đứng trước những khó khăn, nhưng với bản tính cần cù, chịu khó, người Mão Điền vẫn sống với nghề, tìm tòi, đầu tư phát triển nghề truyền thống ngày một mạnh hơn.
Cũng như những cái ao, tồn tại như dấu tích của thời gian với làng xóm, những di tích lịch sử tại làng Mão Điền cũng là một tài sản vô cùng quý báu mà ngày nay cần gìn giữ. Đấy là Đình Đoài, Đình Đông, chùa Khánh Lâm, Miếu Hào, Nghè, tấm bia Đình Vật…và kèm theo đó là những lễ hội, diễn xướng, nghệ thuật dân gian mà nếu thiếu nó không thể hiểu đầy đủ về cuôc sống tư tưởng của người xưa.
 

Người Kinh Bắc

Thể thao
Staff member
ĐÌNH ĐOÀI là ngôi đình của làng Mão Điền Đoài . Trước kia đình Đoài được xây dựng ở xóm Ngòi, sau chuyển vào giữa làng, tọa lạc trên đất xóm Đình hiện nay. Người được thờ trong đình là ba vị tướng họ Chu, gọi là Tam vị đại vương. Họ là ba anh em cùng sinh một bọc, cùng đỗ tiến sỹ, cùng phò Lê diệt Mạc và cùng hóa. Bốn vị hậu thần được thờ phối hưởng là Văn Trai tiên sinh (Tức Chánh võ úy Vũ Kì), Trúc Hiên tiên sinh (Bố đẻ nho sinh Nguyễn Chí Thiện), bà Thị Huyên tiên sinh (không rõ sự tích) và Trung Lương tiên sinh (tức ông Vũ Đăng Doanh, cháu bẩy đời Vũ Kì, làm tuần tổng. Tương truyền đất làm đình hiện nay là do ông cung tiến).Lễ hội đình Đoài kéo dài từ mồng 4 đến mồng 7 tháng Hai mới chấm dứt. Ở những ngày sau đều có hình thức vui chơi như diễn chèo, hát ả đào, đánh cờ người, đánh đu, chèo đò bắt vịt… Năm nào hai làng rước giao hảo thì có hội vật. Hiện vật văn khắc đình Đoài, ngoài tấm bia đá đời Mạc dựng năm 1587 còn có bảng MĨ TỤC KHẢ PHONG do vua Tự Đức ban thưởng vào ngày tốt tháng 11 năm Tân Mùi (1871) và một bản Danh sách các vị tế chủ từ 1844 đến 1954.
ĐÌNH ĐÔNG là đình của làng Mão Điền Đông. Đình xây dựng trên một khu đất rộng phía đông nam xã. Đứng ở đình Đông có thể nhìn bao quát những cánh đồng thẳng cánh cò bay của huyện Gia Bình kéo đến tận ngọn núi Thiên Thai huyền thoại. Người được thờ ở đình Đông là ba vị tướng họ Chu như ở đình Đoài. Ngoài ba vị thành hoàng, đình Đông còn có miếu nhỏ thờ ba cô, em gái ba vị, tìm anh rồi mất theo anh( câu đối nhắc đến tứ chung linh là do vậy). Lại thờ ba vị hậu thần phối hưởng. Đó là nho sinh Tú lâm cục, thăng Tiến công thứ lang, Ứng Thiên vệ Tri bạ Vũ Giác Huệ, giỗ ngày 12 tháng 10 và bà vợ cả hiệu Nhu Ý, giỗ ngày 10 tháng 10. Cả hai vợ chồng được thờ bên đông đình. Bên tây đình thờ ông họ Nguyễn thụy Trung Kính, giỗ ngày 19 tháng 5.
CHÙA KHÁNH LÂM còn gọi là chùa Chằm là chùa chung của hai xã Mão Điền ngày xưa. Chùa xây dựng từ bao giờ không rõ. Nghe nói trước đây chùa ở khu vực đầu xóm Ngòi, có tên Chùa Mồ, sau mới dời đến địa điểm hiện nay.
Chùa Khánh Lâm tọac lạc bên Bãi Cao, di tích ngọn núi Chằm, nơi có mặt bằng cao nhất xã. Chùa đứng tách hẳn làng xóm, có nhiều cây cổ thụ xanh tốt rườm rà, nên càng thêm thâm u, tịch mịch. Cảnh trí ấy rấ thích hợp cho kẻ tu hành di dưỡng tinh thần, xa lánh cuộc đời ồn ào, gió bụi.
ĐÌNH VẬT được xây dựng trên một khoảng đất rộng trước cửa làng. Hướng Tây, hướng của đình cũng là hướng làng. Đình kiến trúc theo kiểu chữ Đinh (丁) gồm một chuôi vồ hậu cung và bảy gian bái đường. Trước cửa đình là một sân cỏ rộng. Hai bên sân có nhà Tả vu, Hữu vu. Trong đình chỉ có một bàn thờ xây gạch, mấy bức hoành phi, vài đôi câu đối, ngoài ra không có đồ thần khí nào khác.
Đình xây dựng vào đời Lê Dụ Tông, niên hiệu Vĩnh Thịnh (1750 – 1719). Như tên gọi, đình Vật là nơi mở hội truyền thống mà ba vị tướng họ Chu đã tổ chức từ thế kỷ 15 để kén lính.
Bây giờ đình Vật không còn nữa. Trên “xới vật” ngày xưa, nay là ngôi trường hai tầng bề thế. Tuy nhiên vẫn còn mãi trong lòng nhân dân địa phương ngôi đình vật – một sân vận động thời cổ.
Những di tích lịch sử trên là tài sản vô giá mà người Mão Điền hôm nay và mai sau cần gìn giữ. Đó là những nét đẹp của một làng quê thuần Việt với 1000 năm tuổi.
Có một điều nữa của quê hương Mão Điền mà khi nhắc đến, tôi và những người con làng Chằm (tên Nôm của làng Mão Điền) luôn tự hào và hãnh diện – Đó là CHUYỆN HỌC. Chuyện học ở Mão Điền ngày một khởi sắc, đúng như truyền thống hiếu học của quê hương. Đặc biệt trong khoảng hơn 10 năm trở lại đây, Mão Điền đã nổi danh khắp vùng và vang danh khắp cả nước với truyền thống hiếu học và những kỳ tích đạt được. Con số học sinh Mão Điền đỗ đại học cứ tăng dần theo các năm :
Năm học 1995-1996 : 34 em
1996-1997: 38 em
1997-1998: 36 em
1998-1999: 61 em
1999-2000: 33 em
2000-2001: 71 em
2001-2002: 78 em
2002-2003: 91 em
2003-2004: 98 em
2004-2005: 115 em
Chẳng nhìn đâu xa xôi, nhìn sang xã bên cạnh thôi, cả xã có vài người, mà có khi mấy năm mới có 1 người đỗ đại học, nên thành tích trên của Mão Điền quả đáng tự hào. Những ông bố bà mẹ, có thể chỉ học hết cấp 1 thôi, có thể chỉ làm nghề kéo lưới thuê, thu mua phế liệu, làm hàng xáo, hay làm nghề thịt lợn… nhưng lúc nào cũng dậy con cho con mình ý thức phải học, học để thành người có ích cho xã hội, học để thoát khỏi cái nghèo, cái đói.
Tầng lớp trí thức Mão Điền cũng ngày càng lớn mạnh. Chắc ai cũng biết nhà thơ nổi tiếng Nguyễn Phan Hách với những “Hoa Sữa”, “Làng quan họ quê tôi”… - hiện là giám đốc nhà xuất bản hội nhà văn , nhưng không phải ai cũng biết ông chính là người con của quê hương Mão Điền. Hay như nhà thơ, nhà nghiên cứu Duy Phi, nhà nghiên cứu sử Nguyễn Duy Hợp (tác giả cuốn Phong thổ Mão Điền và rất nhiều tác phẩm dịch, tác phẩm thơ, khảo cứu khác),kiến trúc sư Huy Phách, tiến sỹ Ngô Huy Ánh, Tiến sỹ Nguyễn Quang Thuấn, Tiến sỹ Nguyễn Duy Thông, … và rất rất nhiều người khác nữa là những người con của Mão Điền đã làm rạng danh cho quê hương.
Và thế hệ trẻ hôm nay cũng đang noi gương cha ông đi trước sống, học tập và là niềm tự hào cho quê hương.
Những người con Mão Điền đi đâu xa cũng luôn nhớ về quê hương xứ sở. Tôi tự hào vì là một người con của Mão Điền. Muốn làm một điều gì đó để mọi người biết đến quê hương mình. Bài viết này được soạn theo cuốn “Phong Thổ Mão Điền” của cụ Nguyễn Duy Hợp ( Nhà Xuất bản văn Hóa dân tộc – 2001). Một cuốn sách 240 trang mà theo cụ Hợp còn là chưa đầy đủ thì một bài viết nhỏ này chắc chắn chỉ là một nét vô cùng nhỏ trong bức tranh Mão Điền, nhưng dù sao cũng hy vọng mọi người có một cái nhìn ban đầu về Mão Điền. Để thấy một vùng quê Việt với nhiều giá trị truyền thống đáng quý, và những gì ngày hôm nay Mão Điền đang có – thật đáng tự hào biết bao…
Mát-xcơ-va 27/10/2007(Năm Đinh Hợi)
 

tamnguyen

Mẫu giáo
Hoan hô bài viết của bạn nguoikinhbac. Tôi mong rằng sẽ còn được đọc những bài viết như vậy từ phía bạn và các thành viên khác để chúng ta thêm hiểu và tự hào về một nền văn hiến Kinh Bắc nghìn năm. Mong các bạn tìm tòi thêm kiến thức để bài viết thêm phong phú.
 

HaNguyen

Administrator
Staff member
Cảm ơn bác Người Kinh Bắc nhá. Đây là lần đâu tiên em bít tới lịch sử hình thành phát triển của xã mình :D...
 

Người Kinh Bắc

Thể thao
Staff member
Cảm ơn bác Người Kinh Bắc nhá. Đây là lần đâu tiên em bít tới lịch sử hình thành phát triển của xã mình :D...
Xã mình xưa ko có nhiều danh nhân, tiến sỹ như ở Tiên Du, Từ Sơn nhưng thế hệ Mão Điền mới hôm nay đang làm cho cái nhìn về xã ta thay đổi.Năm ngoái xã có 115 em đỗ đại học, cao đẳng,. Năm nay chắc cũng tầm đó. Người Mão Điền đi học đại học nhiều kinh khủng. Riêng trong Bách Khoa tìm đồng hương cũng lên đến vài chục người. Mỗi khóa trung bình từ 10-15 người học ở BK:D:D:D:D:D
 
quê hương miền quan họ chúng ta có những danh nhân nối tiếng
ở quê em thì bây giờ có có tiến sĩ nhưng ngày xưa có một tiến sĩ thuộc bậc cao ở quốc gia
tiến sĩ "tiến sĩ Nguyễn Long Bảng" Tiến sĩ đời Chính Hoà thứ 4 năm 1683.Và tiến sĩ Nguyễn Ngưu Tá đỗ tiến sĩ khoa thi năm 1556

bây giờ thì Ông Khít và một người nữa em ko nhớ
 
Top