Kinh Bắc - Bắc Ninh có bao nhiêu vị đại khoa ?

xuongrong

Khoa học thường thức
Staff member
#1
Kinh Bắc xưa và Bắc Ninh hiện nay là nơi có truyền thống khoa bảng vẻ vang tiêu biểu hàng đầu của cả nước. Nhưng số lượng (tổng số) cụ thể các vị Tiến sỹ thì đến nay có lẽ chưa có nhiều nghiên cứu nào công bố chính thức-chính xác.

Số lượng các vị đại khoa thời kỳ Bắc Ninh-Kinh Bắc được ghi khắc trong bia đá ở Văn miếu Bắc Ninh có độ chính xác cao hơn cả.

Nhiều tài liệu đưa con số 677 vị Tiến sỹ Kinh Bắc ghi khắc thống kê theo bia Văn miếu nhưng đi sâu nghiên cứu Văn bia chúng tôi thấy con số “677 vị” chưa chính xác.

Theo nghiên cứu thống kê của chúng tôi, có những căn cứ cụ thể về số lượng Tiến sỹ như sau:

- Do một bia “Kim bảng lưu phương” ghi khắc toàn bộ các nhà khoa bảng thời Nguyễn của Kinh Bắc bị mất (đến nay chưa tìm lại được). Cho nên thống kê số lượng các vị đại khoa ở 11 tấm bia đá cổ hiện còn đến nay ở Văn miếu là 599 vị.

- Bia “Kim bảng lưu phương” thứ 12 ghi khắc các nhà khoa bảng Kinh Bắc đỗ thời Nguyễn, sau này căn cứ vào thác bản ở Viện Hán Nôm (do Bảo tàng Bắc Ninh sưu tầm về phục chế lại) thì có 33 vị nhưng không phải toàn bộ là đỗ đại khoa cả, mà cụ thể bao gồm: 15 vị đỗ đại khoa; 17 vị đỗ phó bảng.

Như vậy, theo thống kê trên số lượng các vị đại khoa ghi khắc ở 12 bia đá “Kim bảng lưu phương” tại Văn miếu là 599 vị (ở 11 bia nêu trên + 15 vị ở bia Kim bảng lưu phương thứ 12 nêu trên) là 614 vị đại khoa.

Tại Văn miếu Bắc Ninh còn có bia Phụ ký. Gọi là bia “Phụ ký” do từ xưa dựng bia này những người đảm trách đã cẩn thận ghi riêng ra vì chưa có tư liệu chính thức, chính xác.

Bia Phụ ký ghi khắc 46 nhà khoa bảng trong đó chỉ có 2 vị ghi khá rõ là đỗ đại khoa, còn các vị khác ghi đỗ đại khoa nhưng không rõ ràng, chính xác và đối chiếu với các tư liệu đăng khoa xưa nay đều không thấy ghi. Trong số này có 9 vị Thái học sinh, 7 vị đỗ khoa Hoành từ, 2 vị Chính bảng kỳ thi Hội, 2 vị không rõ học vị. Trong 3 vị ghi rõ (nêu trên) chỉ có 2 vị quê ở Bắc Ninh-Kinh Bắc, còn 1 vị quê ở Hải Dương (không tính vào Kinh Bắc).

- Hai vị đại khoa ở Bắc Ninh là Hoàng Tế Mỹ và Vũ Đăng Long. Hoàng Tế Mỹ đỗ Hoàng giáp năm 1826, các sách “Liệt truyện đăng khoa”, Bia phụ chép ở Văn miếu Bắc Ninh, sách “Kinh Bắc xứ cao khoa hiển hoạn” ghi quê ông ở Đông Bình, Bắc Ninh. Một số tài liệu khác ghi quê ông ở Đông Ngạc, Từ Liêm, Hà Nội.

Vũ Đăng Long đỗ đại khoa năm 1676, bia phụ chép ở Văn miếu Bắc Ninh, sách “Liệt truyện đăng khoa”, “Kinh Bắc xứ cao khoa hiển hoạn”… đều ghi quê ông ở xã Yên Liệt, huyện Siêu Loại, Bắc Ninh. Một số tài liệu đăng khoa khác lại ghi quê ông ở Thăng Long, hoặc Hải Dương.

- Vị đại khoa không phải quê ở Bắc Ninh hay Kinh Bắc là Nguyễn Doãn Khâm, đỗ đại khoa năm 1559. Bia phụ chép ghi quê ở Đại Lai, Gia Định. Sách “Liệt truyện đăng khoa” lại ghi quê ông ở xã Kiệt Đặc, huyện Chí Linh, Hải Dương.

Theo bia “Phụ chép” nêu trên chỉ có 2 vị đại khoa (Hoàng Tế Mỹ và Vũ Đăng Long) có thể đưa vào danh sách các vị đại khoa Kinh Bắc ghi khắc ở Văn bia Văn miếu Bắc Ninh-Kinh Bắc.

Như vậy, nếu tính cả 2 vị (Tế Mỹ và Đăng Long) thì tổng số các vị đại khoa của Bắc Ninh-Kinh Bắc ghi khắc ở Văn bia Văn miếu Bắc Ninh mới là 614 + 2 = 616 vị.

Việc có nhiều tư liệu công bố số lượng Tiến sỹ của Kinh Bắc-Bắc Ninh không thống nhất là do địa giới hành chính Kinh Bắc xưa và Bắc Ninh nay đã có nhiều thay đổi.

Hồng Ngân​
 
Top